Pożyczka a kredyt: czym się różnią i co wybrać przy małej kwocie
Pożyczka a kredyt to dwie różne umowy: pożyczkę reguluje Kodeks cywilny i może jej udzielić bank, firma pożyczkowa albo osoba prywatna, a kredytu w rozumieniu Prawa bankowego udziela bank, zawsze na ustalony cel i w umowie zawartej na piśmie.
Dla konsumenta różnica w kosztach jest mniejsza, niż sugerują nazwy: obie umowy do 255 550 zł podlegają ustawie o kredycie konsumenckim, więc obowiązują te same limity, czyli odsetki do 14,5% w skali roku i koszty pozaodsetkowe do 45% kwoty. O wyborze powinny decydować kwota, okres spłaty i całkowita kwota do zapłaty.
W skrócie
- Pożyczka to przeniesienie na własność pieniędzy lub rzeczy z obowiązkiem zwrotu tej samej ilości (art. 720 Kc); może być nieodpłatna i nie wymaga wskazania celu.
- Kredyt to oddanie przez bank do dyspozycji kwoty pieniędzy na czas oznaczony i ustalony cel, ze zwrotem z odsetkami i prowizją (art. 69 Prawa bankowego); umowę zawiera się na piśmie.
- Działalność polegającą na udzielaniu kredytów mogą prowadzić tylko banki, chyba że odrębna ustawa uprawnia inny podmiot, jak spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe wobec swoich członków.
- Każdy kredytodawca musi przed zawarciem umowy z konsumentem ocenić jego zdolność kredytową (art. 9 ustawy o kredycie konsumenckim), a instytucja pożyczkowa udziela finansowania tylko przy ocenie pozytywnej.
- Pożyczka i kredyt konsumencki do 255 550 zł podlegają tym samym limitom: odsetki do 14,5% w skali roku i koszty pozaodsetkowe maksymalnie do 45% kwoty.
Pożyczka a kredyt: czym się różnią w świetle prawa
Umowę pożyczki definiuje art. 720 § 1 Kodeksu cywilnego: dający pożyczkę przenosi na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość. Pożyczka może więc dotyczyć nie tylko pieniędzy, może być nieodpłatna i nie musi mieć określonego celu. Umowa o wartości przekraczającej 1000 zł wymaga formy dokumentowej (art. 720 § 2).
Kredyt opisuje art. 69 ust. 1 Prawa bankowego: bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy kwotę środków pieniężnych na czas oznaczony i na ustalony cel, a kredytobiorca korzysta z niej na warunkach umowy, zwraca wykorzystaną kwotę z odsetkami i płaci prowizję. Kredyt dotyczy wyłącznie pieniędzy, a umowa powinna być zawarta na piśmie i wskazywać między innymi cel, zasady spłaty i oprocentowanie.
W praktyce najważniejsze różnice dotyczą tego, kto może udzielić finansowania, czy trzeba wskazać cel i jaka forma umowy obowiązuje. Przy kredycie nie musisz też wykorzystać całej kwoty, bo zwracasz kwotę faktycznie wykorzystanego kredytu, a przy pożyczce pieniądze przechodzą na Twoją własność od razu i oddajesz całość.
Kto może udzielić pożyczki, a kto kredytu
Udzielanie kredytów jest czynnością bankową wymienioną w art. 5 ust. 1 Prawa bankowego, a działalność gospodarczą w tym zakresie mogą prowadzić wyłącznie banki, chyba że odrębna ustawa uprawnia do tego inny podmiot (art. 5 ust. 4-5). Taką ustawą jest ustawa o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych, która pozwala SKOK-om udzielać pożyczek i kredytów swoim członkom.
Udzielanie pożyczek pieniężnych jest czynnością bankową tylko wtedy, gdy wykonuje ją bank (art. 5 ust. 2). Pożyczek mogą więc udzielać także firmy pożyczkowe. Jeśli robią to wobec konsumentów, muszą być wpisane do rejestru instytucji pożyczkowych, a od 1 stycznia 2024 r. podlegają nadzorowi KNF. Pożyczka od rodziny lub znajomego to również umowa z art. 720 Kodeksu cywilnego.
Uważaj na podmioty, które zbierają pieniądze od ludzi, aby je potem pożyczać: prowadzenie takiej działalności bez zezwolenia jest przestępstwem zagrożonym grzywną do 20 000 000 zł i karą do 5 lat pozbawienia wolności (art. 171 Prawa bankowego). Przed podpisaniem umowy sprawdź pożyczkodawcę w rejestrze prowadzonym przez KNF.
- Bank: kredyty i pożyczki.
- SKOK: pożyczki i kredyty wyłącznie dla członków.
- Instytucja pożyczkowa z rejestru KNF: pożyczki dla konsumentów.
- Kasa zapomogowo-pożyczkowa w pracy: nieoprocentowane pożyczki dla członków.
- Osoba prywatna: pożyczka na podstawie Kodeksu cywilnego.
Cel, forma umowy i zdolność kredytowa
Kredyt bankowy zawsze ma cel wpisany w umowę, nawet jeśli jest ogólny, jak cele konsumpcyjne. Umowa kredytu określa też zakres uprawnień banku do kontrolowania wykorzystania i spłaty środków, co ma znaczenie na przykład przy kredycie na remont. Pożyczka nie wymaga wskazania celu: pożyczkodawca może o niego zapytać, ale Kodeks cywilny tego nie wymaga.
Bank uzależnia przyznanie kredytu od zdolności kredytowej, czyli zdolności do spłaty kredytu z odsetkami w terminach z umowy, i może żądać dokumentów potrzebnych do jej oceny (art. 70 ust. 1 Prawa bankowego). Przy kredycie konsumenckim, a więc także przy pożyczce dla konsumenta, ocenę zdolności kredytowej musi przeprowadzić każdy kredytodawca (art. 9 ustawy o kredycie konsumenckim). Instytucja pożyczkowa uzależnia udzielenie finansowania od pozytywnej oceny (art. 9a).
Forma umowy też się różni. Kredyt powinien być zawarty na piśmie. Pożyczka o wartości do 1000 zł może być zawarta w dowolnej formie, a powyżej tej kwoty wymaga formy dokumentowej. Przy pożyczce od znajomego spisz więc przynajmniej kwotę, termin i sposób zwrotu, bo ułatwi to rozliczenie i ewentualne dochodzenie zwrotu pieniędzy.
Czy pożyczka jest droższa od kredytu? Limity kosztów
Z punktu widzenia konsumenta nazwa umowy ma mniejsze znaczenie, niż się wydaje. Ustawa o kredycie konsumenckim obejmuje umowy o kredyt do 255 550 zł i wprost zalicza do nich zarówno umowę pożyczki, jak i umowę kredytu w rozumieniu Prawa bankowego (art. 3). Obie podlegają więc tym samym limitom: odsetki maksymalnie 14,5% w skali roku, koszty pozaodsetkowe do 10% kwoty plus 10% w skali roku, łącznie nie więcej niż 45% kwoty.
Te limity to górne granice, a nie cena. Dla 2000 zł na 30 dni maksymalny legalny koszt to ok. 240 zł, a przy 10 000 zł na 12 miesięcy same koszty pozaodsetkowe mogą sięgnąć 2000 zł. Oferty różnią się w tych granicach, dlatego porównuj całkowitą kwotę do zapłaty i RRSO z formularza informacyjnego. Niezależnie od rodzaju umowy masz 14 dni na odstąpienie bez podania przyczyny i prawo do obniżenia kosztów przy wcześniejszej spłacie.
Chwilówka, pożyczka ratalna, kredyt gotówkowy czy limit w koncie
Każdy z tych produktów pasuje do innej sytuacji. Chwilówka to pożyczka spłacana jednorazowo po krótkim czasie, pożyczka ratalna rozkłada spłatę na miesięczne raty, kredyt gotówkowy w banku spłacasz w ratach po ocenie zdolności kredytowej, a limit w koncie to odnawialna kwota w rachunku, z której korzystasz w miarę potrzeb i płacisz odsetki od wykorzystanej części. Tabela zestawia je według kosztu i zastosowania.
Jeśli potrzebujesz pieniędzy na spłatę innej pożyczki, zatrzymaj się przed kolejną umową. Dokładanie nowego zobowiązania zwiększa łączny koszt i ryzyko spirali zadłużenia. Najpierw zapytaj obecnego pożyczkodawcę o rozłożenie na raty lub ugodę, sprawdź, czy w pracy działa kasa zapomogowo-pożyczkowa, a przy sporze z firmą finansową skorzystaj z bezpłatnej pomocy Rzecznika Finansowego.
| Produkt | Jak działa | Maksymalny koszt (przykład) | Kiedy ma sens |
|---|---|---|---|
| Chwilówka | jednorazowa spłata, np. po 14 lub 30 dniach | 2000 zł na 30 dni: do ok. 240 zł | krótka luka i pewny wpływ przed terminem |
| Pożyczka ratalna | raty miesięczne, firma pożyczkowa lub bank | 10 000 zł na 12 mies.: koszty pozaodsetkowe do 2000 zł plus odsetki | większa kwota spłacana z bieżących dochodów |
| Kredyt gotówkowy | umowa z bankiem, raty, ocena zdolności kredytowej | te same limity ustawowe co przy pożyczce | dłuższy okres i stały, udokumentowany dochód |
| Limit w koncie | odnawialna kwota w rachunku osobistym | odsetki od wykorzystanej części, maks. 14,5% rocznie, plus ewentualne opłaty | krótkie, sporadyczne braki na koncie |
Jak dobrać produkt do kwoty i okresu spłaty
Zacznij od pytania, z jakiego dochodu i kiedy oddasz pieniądze. Krótkoterminowa pożyczka ma sens tylko wtedy, gdy wiesz, że spłacisz ją w całości w terminie. Jeśli spłata z jednej pensji jest niemożliwa, rozłożenie na raty ma więcej sensu niż przedłużanie chwilówki, bo każde przedłużenie to nowa opłata, a dług przez ten czas nie maleje.
Jeśli bank odmówi kredytu z powodu zdolności kredytowej, potraktuj to jako sygnał, a nie przeszkodę do obejścia. Zamiast szukać droższej pożyczki, sprawdź, co obniża Twoją ocenę: wysokie raty, zaległości w historii kredytowej czy niski dochód, i zacznij od uporządkowania budżetu oraz spłaty najdroższych zobowiązań. Po kilku miesiącach terminowych spłat wróć do porównania ofert.
- Sprawdź, czy wydatku nie da się przesunąć albo pokryć z oszczędności.
- Policz ratę, która zmieści się w budżecie po opłaceniu czynszu i rachunków.
- Porównaj całkowitą kwotę do zapłaty, a nie tylko wysokość raty.
- Sprawdź pożyczkodawcę w rejestrze instytucji pożyczkowych KNF.
- Przeczytaj formularz informacyjny i zasady wcześniejszej spłaty przed podpisaniem.
Najczęstsze pytania
Czym się różni pożyczka od kredytu?
Pożyczkę reguluje Kodeks cywilny i może jej udzielić nie tylko bank, ale też firma pożyczkowa czy osoba prywatna, bez wskazywania celu. Kredytu w rozumieniu Prawa bankowego udziela bank, na określony cel i czas, z odsetkami i prowizją, w umowie na piśmie. Dla konsumenta obie umowy podlegają jednak tym samym limitom kosztów.
Czy firma pożyczkowa może udzielić kredytu?
Nie w rozumieniu Prawa bankowego. Działalność polegającą na udzielaniu kredytów mogą prowadzić tylko banki oraz podmioty uprawnione przez odrębne ustawy, jak SKOK-i wobec członków. Firma pożyczkowa udziela pożyczek, które ustawa o kredycie konsumenckim również zalicza do kredytu konsumenckiego, dlatego w dokumentach możesz spotkać oba określenia.
Czy kredyt gotówkowy to pożyczka czy kredyt?
O rodzaju decyduje umowa, a nie nazwa handlowa produktu. Bank może zawierać zarówno umowy kredytu, jak i umowy pożyczki, bo udzielanie pożyczek pieniężnych przez bank też jest czynnością bankową. Sprawdź tytuł umowy i formularz informacyjny. Dla Twoich praw konsumenta, w tym limitów kosztów i odstąpienia w 14 dni, nie ma to znaczenia.
Czy pożyczka od znajomego musi być na piśmie?
Pożyczka o wartości do 1000 zł może być zawarta w dowolnej formie. Powyżej 1000 zł Kodeks cywilny wymaga formy dokumentowej (art. 720 § 2). Nawet przy mniejszych kwotach spisz kwotę, termin zwrotu i dane stron, bo w razie sporu łatwiej wykazać, że pieniądze były pożyczką, a nie darowizną.
Co jest tańsze: pożyczka czy kredyt?
Nie da się tego rozstrzygnąć samą nazwą. Obie formy mają te same ustawowe limity: odsetki do 14,5% w skali roku i koszty pozaodsetkowe do 45% kwoty. O cenie decyduje konkretna oferta, okres spłaty i terminowość. Porównuj całkowitą kwotę do zapłaty podaną w formularzu informacyjnym, zanim podpiszesz umowę.
Czy limit w koncie to kredyt?
Tak, limit w rachunku osobistym to kredyt odnawialny udzielany przez bank: masz do dyspozycji ustaloną kwotę i płacisz odsetki tylko od wykorzystanej części. Oprocentowanie nie może przekroczyć odsetek maksymalnych, obecnie 14,5% w skali roku. Limit bywa wygodny przy krótkich brakach, ale stałe korzystanie z niego to sygnał, że budżet wymaga zmian.
Źródła
- Kodeks cywilny, art. 720 (umowa pożyczki) · ISAP
- Prawo bankowe, art. 5, 69, 70 i 171 · ISAP
- Ustawa o kredycie konsumenckim, art. 3, 9 i 9a · ISAP
- Ustawa o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych, art. 3 · ISAP
- Rejestr instytucji pożyczkowych · KNF