Kradzież tożsamości: jak przestępcy biorą pożyczki na cudze dane i jak się chronić

• Aktualizacja 15 września 2026
• 8 min czytania
• Redakcja chwilo.pl
• Jak pracujemy

Przestępcy zdobywają te dane przez fałszywe oferty pracy i najmu mieszkań, SMS-y o przesyłkach oraz podszywanie się pod bank. Podszywanie się pod inną osobę, które wyrządza jej szkodę, jest przestępstwem z art. 190a § 2 Kodeksu karnego, zagrożonym karą od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności. Najskuteczniejszą, bezpłatną ochroną jest zastrzeżenie numeru PESEL.

W skrócie

1. Do wyłudzenia pożyczki przestępcy zwykle łączą kilka danych: PESEL, dane z dowodu, zdjęcie dokumentu lub selfie z nim oraz dostęp do telefonu albo konta.
2. Rekruter, który przed rozmową prosi o skan dowodu, lub rzekomy właściciel mieszkania, który chce zdjęcia dokumentu do umowy, to typowe sygnały oszustwa.
3. Bank lub firma pożyczkowa, która zawrze umowę na zastrzeżony PESEL, nie może żądać od Ciebie spłaty ani sprzedać tego długu.
4. Podszywanie się pod inną osobę jest ścigane na wniosek pokrzywdzonego, dlatego w zawiadomieniu wyraźnie wnieś o ściganie sprawcy.
5. Podejrzane SMS-y przekażesz CERT Polska na numer 8080, a fałszywe strony zgłosisz przez formularz incydent.cert.pl.

Czym jest kradzież tożsamości i co mówi Kodeks karny

Kradzież tożsamości nie wymaga zabrania portfela. Wystarczy, że ktoś zdobędzie zestaw danych pozwalający przejść weryfikację w banku, firmie pożyczkowej albo u operatora komórkowego. CERT Polska wskazuje, że najwyższe ryzyko wiąże się z wyciekiem numeru PESEL i danych dokumentu tożsamości, bo pozwalają podszyć się pod Ciebie w instytucjach finansowych i telekomunikacyjnych.

Art. 190a § 2 Kodeksu karnego karze osobę, która podszywając się pod inną osobę, wykorzystuje jej wizerunek lub inne dane osobowe i przez to wyrządza jej szkodę majątkową lub osobistą. Grozi za to kara od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności, a ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego (art. 190a § 4). Posługiwanie się cudzym dowodem albo jego kradzież to osobny czyn z art. 275 § 1, zagrożony karą do 2 lat.

Gdy dane posłużą do wyłudzenia pożyczki, sprawca odpowiada zwykle także za oszustwo z art. 286 § 1 (od 6 miesięcy do 8 lat) albo za przedłożenie podrobionego lub nierzetelnego dokumentu w celu uzyskania kredytu lub pożyczki z art. 297 § 1 (od 3 miesięcy do 5 lat). Kwalifikację prawną ustala prokurator, więc w zawiadomieniu wystarczy rzetelnie opisać, co się stało.

Jak przestępcy zdobywają dane: najczęstsze schematy

Najwięcej danych oszuści zbierają tam, gdzie przekazanie dokumentu wydaje się naturalne. Zielona Linia, centrum informacyjne publicznych służb zatrudnienia, ostrzega, że kandydaci przekonani o prawdziwości oferty pracy wysyłają skany dowodów, numery PESEL, adresy, a czasem dane bankowe, które służą potem między innymi do zaciągania kredytów na cudze nazwisko. Policja opisuje podobny mechanizm przy ogłoszeniach o wynajmie, gdzie „właściciel” prosi o zdjęcie dokumentu do sporządzenia umowy.

Druga grupa to phishing. CERT Polska opisuje SMS-y o problemie z przesyłką, fałszywe strony „odbioru płatności” wysyłane sprzedającym w serwisach ogłoszeniowych, podrobione panele logowania do banku i telefony od rzekomych konsultantów, którzy namawiają do instalacji programu do pulpitu zdalnego. Osobnym sygnałem jest prośba o zdjęcie dokumentu albo selfie z nim w ręku, bo taki materiał pozwala wziąć pożyczkę na Twoją tożsamość.

Dane wyciekają też bez Twojego udziału, z baz danych firm i serwisów. Wtedy realne jest przejęcie numeru telefonu przez duplikat karty SIM, co pozwala przechwycić kody SMS do bankowości. Od 1 czerwca 2024 r. operator komórkowy przed wydaniem duplikatu karty musi sprawdzić, czy PESEL abonenta nie jest zastrzeżony, i odmówić, jeśli jest.

Dlaczego skan dowodu jest dla oszusta tak cenny

Legalny pożyczkodawca przed zawarciem umowy musi ocenić zdolność kredytową (art. 9 ustawy o kredycie konsumenckim) i od 1 czerwca 2024 r. sprawdzić rejestr zastrzeżeń PESEL (art. 9b). Firmy online weryfikują też tożsamość, na przykład przelewem weryfikacyjnym z rachunku klienta. Przestępca potrzebuje więc kompletu: danych z dowodu, wizerunku, numeru telefonu i rachunku, na który trafią pieniądze, często założonego wcześniej na tę samą skradzioną tożsamość.

Skan dowodu zawiera prawie wszystko, czego wymaga formularz wniosku: imiona i nazwisko, PESEL, serię i numer dokumentu, datę ważności i zdjęcie. W połączeniu z selfie pozwala przejść część procedur weryfikacji na odległość. Dlatego jedno zdjęcie dokumentu wysłane przez komunikator nieznajomemu bywa groźniejsze niż zgubiony portfel, bo o jego utracie możesz się nigdy nie dowiedzieć i niczego nie zgłosić. Jeśli dokument musi trafić do instytucji, przekazuj go wyłącznie przez jej oficjalną aplikację lub stronę.

Jak chronić się przed kradzieżą tożsamości: lista zabezpieczeń

Najskuteczniejszym zabezpieczeniem jest zastrzeżenie numeru PESEL, bo działa niezależnie od tego, jakie dane wyciekły. Bank lub firma pożyczkowa, która mimo zastrzeżenia zawrze umowę, nie może żądać od Ciebie spłaty ani sprzedać długu (art. 9b ust. 2 ustawy o kredycie konsumenckim). Zastrzeżenie jest bezpłatne, a w mObywatelu sprawdzisz też, kto i kiedy weryfikował Twój numer w rejestrze.

Gdy musisz przekazać dane, na przykład nowemu pracodawcy, rób to po weryfikacji firmy w KRS lub CEIDG i dopiero na etapie podpisywania umowy. Przy najmie spotkaj się z właścicielem i obejrzyj mieszkanie, zanim podasz jakiekolwiek dane. Telefon od rzekomego pracownika banku przerwij i oddzwoń na numer z karty lub oficjalnej strony banku, a pożyczkodawcę zawsze sprawdzaj w rejestrze KNF.

Uzupełnieniem są płatne Alerty BIK, które wysyłają SMS, gdy ktoś próbuje wziąć kredyt, pożyczkę, zakupy z odroczoną płatnością lub podpisać umowę z operatorem na Twoje dane. Nie zastępują zastrzeżenia PESEL, ale pozwalają zareagować od razu, zamiast dowiedzieć się o długu z wezwania windykatora. Przed zakupem sprawdź na bik.pl aktualny zakres i cenę usługi, bo mogą się zmieniać.

• Zastrzeż PESEL w aplikacji mObywatel i cofaj zastrzeżenie tylko czasowo, gdy sam składasz wniosek o kredyt.
• Nie wysyłaj skanów ani zdjęć dowodu osobom poznanym przez ogłoszenie, komunikator lub portal z ofertami.
• Nie rób selfie z dokumentem na prośbę osoby, która sama się z Tobą skontaktowała.
• Nie instaluj programów do pulpitu zdalnego na prośbę rzekomego konsultanta banku.
• Regularnie sprawdzaj historię weryfikacji PESEL w mObywatelu oraz swoje dane w BIK.

Co zrobić, gdy skan dowodu lub dane trafiły do oszusta

Jeśli skan dowodu trafił do nieznanej osoby albo Twoje dane wyciekły, CERT Polska zaleca zastrzeżenie PESEL w aplikacji mObywatel, w serwisie mObywatel.gov.pl albo w dowolnym urzędzie gminy, a przy podejrzeniu nieuprawnionego wykorzystania danych także rozważenie unieważnienia dokumentu. Zastrzeż też dowód w systemie DOKUMENTY ZASTRZEŻONE, w banku lub w mObywatelu, i sprawdź swoje dane w BIK, KRD oraz BIG InfoMonitor.

Podejrzane SMS-y przekaż na numer 8080, a fałszywe strony i wiadomości zgłoś przez formularz incydent.cert.pl, żeby CERT Polska mógł ostrzec innych. Jeśli doszło do utraty pieniędzy albo przyszło wezwanie do zapłaty za cudzą umowę, złóż zawiadomienie w jednostce Policji i wnieś o ściganie. Wyciek danych z firmy możesz dodatkowo zgłosić Prezesowi UODO. Pełną procedurę opisujemy w poradniku o pożyczce wziętej na cudze dane.

Najczęstsze pytania

Źródła

1. Phishing: jak rozpoznać oszustwo i nie dać się nabrać · CERT Polska
2. Co zrobić w przypadku wycieku danych · CERT Polska
3. Kodeks karny, art. 190a, 275, 286, 297 (t.j. Dz.U. 2025 poz. 383) · ISAP
4. Jak weryfikować oferty pracy, aby nie paść ofiarą oszustwa · Zielona Linia
5. Metoda na wynajem mieszkania: jak działają oszuści i jak się chronić · Policja

Czytaj dalej

• Zastrzeżenie PESEL: jak zastrzec i czasowo cofnąć
• Ktoś wziął pożyczkę na moje dane: co zrobić po fakcie
• Przelew weryfikacyjny: po co firmy pożyczkowe go wymagają
• Pożyczka bez weryfikacji: dlaczego to sygnał ostrzegawczy
• Zgubiony dowód osobisty: co zrobić od razu, żeby nikt nie wziął pożyczki na Twoje dane
• Jak sprawdzić firmę pożyczkową: lista ostrzeżeń KNF i rejestr instytucji pożyczkowych