Podatek od pożyczki: kiedy zapłacisz PCC, a kiedy pożyczka od rodziny jest zwolniona
Podatek od pożyczki prywatnej to podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC) w wysokości 0,5% pożyczonej kwoty, który płaci pożyczkobiorca w ciągu 14 dni od zawarcia umowy, składając deklarację PCC-3.
Pożyczka z banku, SKOK-u czy firmy pożyczkowej nie wymaga od Ciebie żadnej deklaracji. Zwolnione są też pożyczki do 1000 zł od osób spoza bliskiej rodziny oraz pożyczki od bliskiej rodziny do 36 120 zł. Od małżonka, rodziców, dzieci czy rodzeństwa możesz pożyczyć bez podatku nawet więcej, jeśli w 14 dni zgłosisz pożyczkę na PCC-3 i dostaniesz pieniądze przelewem.
W skrócie
- Od umowy pożyczki pieniędzy płaci się PCC w wysokości 0,5% kwoty; podatnikiem jest pożyczkobiorca, który w 14 dni od zawarcia umowy składa PCC-3 i wpłaca podatek.
- Pożyczka z banku, SKOK-u lub firmy pożyczkowej nie podlega PCC po Twojej stronie, bo udzielanie pożyczek przez te podmioty jest zwolnione z VAT albo wprost zwolnione z PCC.
- Pożyczka od osoby spoza I grupy podatkowej, np. od znajomego, wujka czy kuzyna, jest zwolniona tylko wtedy, gdy nie przekracza 1000 zł.
- Pożyczki od I grupy podatkowej są zwolnione do 36 120 zł, licząc łącznie od tej samej osoby w roku umowy i 5 latach wcześniejszych.
- Od małżonka, zstępnych, wstępnych, rodzeństwa, pasierba, ojczyma i macochy pożyczka powyżej 36 120 zł jest zwolniona bez limitu, jeśli złożysz PCC-3 w 14 dni i udokumentujesz przelew lub przekaz pocztowy.
Czy pożyczka jest opodatkowana?
Umowa pożyczki pieniędzy jest czynnością cywilnoprawną, od której płaci się PCC (art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych). Stawka wynosi 0,5% (art. 7 ust. 1 pkt 4), a podstawą jest kwota pożyczki. Obowiązek podatkowy ciąży na biorącym pożyczkę i powstaje w chwili zawarcia umowy, a nie dopiero przy przelewie pieniędzy.
Masz 14 dni od powstania obowiązku podatkowego na złożenie deklaracji PCC-3 oraz obliczenie i wpłatę podatku (art. 10 ust. 1). Przy pożyczce 5000 zł od znajomego podatek wynosi 25 zł, a przy 20 000 zł od wujka 100 zł. To niewielkie kwoty, ale pominięcie deklaracji może później kosztować znacznie więcej, o czym niżej.
PCC nie płacisz od pożyczki z banku ani z firmy pożyczkowej. Ustawa wyłącza z podatku czynności, przy których choć jedna strona jest zwolniona z VAT z tytułu ich dokonania (art. 2 pkt 4), a udzielanie pożyczek jest usługą zwolnioną z VAT (art. 43 ust. 1 pkt 38 ustawy o VAT). Wprost zwolnione są też pożyczki ze SKOK-ów, kas zapomogowo-pożyczkowych i zakładowego funduszu świadczeń socjalnych.
Pożyczka od rodziny: podatek i zwolnienia
Zasady zależą od tego, do której grupy podatkowej należy pożyczkodawca według ustawy o podatku od spadków i darowizn. Do tak zwanej grupy zerowej należą małżonek, zstępni (dzieci, wnuki), wstępni (rodzice, dziadkowie), pasierb, rodzeństwo, ojczym i macocha. Szersza I grupa podatkowa obejmuje dodatkowo zięcia, synową i teściów. Wujek, ciocia, kuzyn czy partner bez ślubu nie należą ani do grupy zerowej, ani do I grupy.
Pożyczki od osób z I grupy są zwolnione do 36 120 zł (art. 9 pkt 10 lit. c ustawy o PCC), a limit liczy się łącznie od tej samej osoby w roku zawarcia umowy i w 5 latach wcześniejszych. W tym zakresie nie składasz deklaracji. Od grupy zerowej możesz pożyczyć więcej bez podatku pod dwoma warunkami: zgłoszenia pożyczki na PCC-3 w 14 dni i otrzymania pieniędzy na rachunek lub przekazem pocztowym (lit. b).
| Od kogo pożyczasz | Czy płacisz PCC | Warunki |
|---|---|---|
| Bank, SKOK, firma pożyczkowa | nie | brak deklaracji |
| Grupa zerowa, do 36 120 zł | nie | brak formalności |
| Grupa zerowa, powyżej 36 120 zł | nie, bez limitu kwoty | PCC-3 w 14 dni oraz przelew lub przekaz pocztowy |
| Zięć, synowa, teściowie | nie do 36 120 zł | powyżej limitu zwolnienie nie działa |
| Dalsza rodzina, znajomi, inne osoby | nie do 1000 zł | powyżej 1000 zł podatek 0,5% całej kwoty |
Jak złożyć PCC-3 od pożyczki w 14 dni
Deklarację PCC-3 najwygodniej złożyć online w e-Urzędzie Skarbowym na podatki.gov.pl. Po wysłaniu deklaracji możesz od razu zapłacić podatek w tym samym serwisie. Formularz można też złożyć w urzędzie skarbowym. Termin 14 dni liczysz od dnia zawarcia umowy, dlatego data w umowie ma znaczenie i warto ją wpisać wprost.
Przy pożyczce od grupy zerowej powyżej 36 120 zł deklaracja służy zachowaniu zwolnienia, więc podatku do zapłaty nie ma, ale spóźnienie choćby o jeden dzień odbiera prawo do tego zwolnienia. Dlatego ustal datę zawarcia umowy, poproś o przelew z opisem, że to pożyczka, i złóż PCC-3 od razu, bez czekania do końca terminu.
- Spisz umowę z datą zawarcia, kwotą, terminem zwrotu i danymi stron.
- Przyjmij pieniądze przelewem na swój rachunek albo przekazem pocztowym, nie gotówką.
- Oblicz podatek: 0,5% kwoty, chyba że przysługuje Ci zwolnienie.
- Złóż PCC-3 w e-Urzędzie Skarbowym lub w urzędzie skarbowym przed upływem 14 dni.
- Zapłać należny podatek w tym samym terminie i zachowaj umowę oraz potwierdzenie przelewu.
Podatek od pożyczki 20%: kiedy grozi stawka sankcyjna
Ustawa przewiduje stawkę sankcyjną 20% w dwóch sytuacjach (art. 7 ust. 5). Pierwsza: w toku czynności sprawdzających, kontroli podatkowej lub postępowania powołujesz się przed urzędem na umowę pożyczki, od której nie zapłacono należnego podatku. Druga: pożyczkobiorca z grupy zerowej powołuje się na pożyczkę, ale nie ma dowodu, że pieniądze trafiły na jego rachunek lub zostały przekazane przekazem pocztowym.
W praktyce chodzi o sytuacje, gdy urząd sprawdza, skąd pochodzą pieniądze na większy wydatek, a wyjaśnieniem jest niezgłoszona pożyczka. Przy 50 000 zł przekazanych gotówką przez rodziców stawka 20% może oznaczać nawet 10 000 zł podatku, zamiast 0 zł przy prawidłowym zgłoszeniu i przelewie. Różnica wynika wyłącznie z formalności, więc lepiej dopełnić ich od razu.
Stawka 20% nie dotyczy pożyczek z banku ani z firmy pożyczkowej, bo te w ogóle nie podlegają PCC po stronie pożyczkobiorcy. Ryzyko dotyczy pożyczek prywatnych, które powinny zostać zgłoszone, a nie zostały. Jeśli taka pożyczka jest już za Tobą, złóż zaległą deklarację i zapłać podatek, zanim urząd sam zacznie wyjaśniać źródło Twoich pieniędzy.
Pożyczka od rodziny zamiast chwilówki: jak zrobić to bezpiecznie
Pożyczka od najbliższych jest często najtańszym źródłem pieniędzy na nagły wydatek. Chwilówka 2000 zł na 30 dni może legalnie kosztować do około 240 zł, a pożyczka od rodziców w tej samej kwocie nie wymaga odsetek, jeśli tak się umówicie, ani podatku, bo mieści się w limicie 36 120 zł. Zanim złożysz wniosek w firmie pożyczkowej, sprawdź więc, czy ktoś bliski może pomóc.
Traktuj taką pożyczkę tak samo poważnie jak umowę z firmą. Spisz umowę z kwotą i terminem, ustal raty, na które naprawdę Cię stać, i spłacaj je przelewem, żeby obie strony miały ślad w historii rachunku. Jeśli rodzina nie może pomóc, a problemem są już istniejące długi, zamiast kolejnej pożyczki rozważ rozłożenie zadłużenia na raty, ugodę z wierzycielem albo bezpłatną poradę dla zadłużonych.
Ustalcie też na piśmie, co się stanie, jeśli rata nie zostanie zapłacona w terminie: czy przesuwacie termin, czy zmieniacie wysokość rat. Zmianę zapisz tak samo jak umowę, na przykład w e-mailu zaakceptowanym przez obie strony. Jeśli zmiana podwyższa kwotę pożyczki, sprawdź, czy nadal mieścisz się w zwolnieniu z PCC, bo zmiana umowy podwyższająca podstawę opodatkowania także podlega podatkowi.
Najczęstsze pytania
Czy od chwilówki trzeba zapłacić podatek PCC?
Nie. Pożyczki udzielane przez firmy pożyczkowe i banki są zwolnione z VAT, a czynności, przy których jedna strona korzysta z takiego zwolnienia, nie podlegają PCC. Nie składasz więc deklaracji PCC-3 ani przy chwilówce, ani przy kredycie gotówkowym. Deklaracja dotyczy pożyczek prywatnych, na przykład od znajomych lub rodziny.
PCC pożyczka od znajomego: ile wynosi podatek?
Jeśli znajomy pożycza Ci więcej niż 1000 zł, płacisz 0,5% całej kwoty, na przykład 25 zł od 5000 zł lub 50 zł od 10 000 zł. Deklarację PCC-3 składasz i podatek płacisz w 14 dni od zawarcia umowy. Pożyczka do 1000 zł jest zwolniona i nie wymaga żadnego zgłoszenia.
Czy pożyczkę od rodziców trzeba zgłosić do urzędu skarbowego?
Do 36 120 zł, liczonych łącznie od tego samego rodzica w roku umowy i 5 latach wcześniejszych, nie musisz niczego zgłaszać. Powyżej tej kwoty pożyczka też może być w całości zwolniona, ale tylko jeśli złożysz PCC-3 w 14 dni od zawarcia umowy i otrzymasz pieniądze przelewem na rachunek albo przekazem pocztowym.
Czy pożyczka od teściów jest zwolniona z podatku?
Teściowie należą do I grupy podatkowej, ale nie do grupy zerowej. Pożyczka od nich jest więc zwolniona do 36 120 zł, liczonych łącznie w roku umowy i 5 latach wcześniejszych. Zwolnienie bez limitu kwoty, dostępne po zgłoszeniu PCC-3 i przelewie, ich nie obejmuje, dlatego przy większej kwocie złóż deklarację i zapłać podatek w 14 dni.
Czy pożyczka gotówką od rodziny jest zwolniona z podatku?
Pożyczka od I grupy podatkowej do 36 120 zł jest zwolniona niezależnie od tego, czy dostajesz gotówkę, czy przelew. Powyżej tej kwoty zwolnienie dla najbliższej rodziny wymaga udokumentowania przelewu na rachunek lub przekazu pocztowego. Przy gotówce go nie uzyskasz, a powołanie się na taką pożyczkę w kontroli może skutkować stawką 20%.
Co jeśli nie złożę PCC-3 w terminie?
Przy pożyczce od grupy zerowej powyżej 36 120 zł tracisz zwolnienie, bo zgłoszenie w 14 dni jest jego warunkiem. Przy innych pożyczkach powyżej 1000 zł nadal trzeba złożyć deklarację i zapłacić zaległy podatek, najlepiej od razu. Zwlekanie jest ryzykowne: jeśli powołasz się na niezapłaconą pożyczkę dopiero w kontroli, stawka wynosi 20%.
Źródła
- Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych, art. 1-4, 6, 7, 9 i 10 · ISAP
- Ustawa o podatku od spadków i darowizn, art. 4a, 9 i 14 (grupy i limity) · ISAP
- Ustawa o podatku od towarów i usług, art. 43 ust. 1 pkt 38 · ISAP
- Rozliczenie podatku PCC od pożyczki · podatki.gov.pl
- Deklaracja PCC-3 w e-Urzędzie Skarbowym · gov.pl