Pozaodsetkowe koszty kredytu: prowizja, opłata przygotowawcza i ustawowy limit
Pozaodsetkowe koszty kredytu to wszystkie koszty pożyczki poza odsetkami: prowizja, opłata przygotowawcza, opłaty za obsługę i koszty usług dodatkowych.
Ich maksymalną wysokość wyznacza art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim: przy okresie spłaty co najmniej 30 dni to 10% kwoty kredytu plus 10% w skali roku, przy okresie krótszym niż 30 dni 5% kwoty, a w każdym przypadku nie więcej niż 45% kwoty kredytu. Dla 2000 zł na 30 dni limit wynosi 216,44 zł, a na 14 dni 100 zł. Nadwyżka ponad limit nie należy się pożyczkodawcy.
W skrócie
- Pozaodsetkowe koszty kredytu to wszystkie koszty ponoszone w związku z umową o kredyt konsumencki z wyłączeniem odsetek (art. 5 pkt 6a ustawy o kredycie konsumenckim).
- Przy okresie spłaty od 30 dni limit liczysz wzorem MPKK = (K x 10%) + (K x n/R x 10%), gdzie K to całkowita kwota kredytu, n liczba dni spłaty, a R liczba dni w roku.
- Przy okresie spłaty krótszym niż 30 dni koszty pozaodsetkowe nie mogą przekroczyć 5% całkowitej kwoty kredytu, niezależnie od liczby dni.
- Niezależnie od wyniku wzoru koszty pozaodsetkowe nie mogą przekroczyć 45% całkowitej kwoty kredytu, co ogranicza pożyczki spłacane dłużej niż 3,5 roku.
- Opłaty za odroczenie spłaty i kolejne pożyczki z tej samej firmy udzielone w ciągu 120 dni od wypłaty pierwszej wlicza się do jednego limitu (art. 36b i 36c).
Co wchodzi w pozaodsetkowe koszty kredytu
Ustawa o kredycie konsumenckim definiuje koszty pozaodsetkowe szeroko: to wszystkie koszty, które konsument ponosi w związku z umową o kredyt konsumencki, z wyłączeniem odsetek (art. 5 pkt 6a). Nazwa opłaty nie ma znaczenia. Liczy się to, czy płacisz ją w związku z umową pożyczki, a nie to, jak firma opisze ją w tabeli opłat.
W praktyce najczęściej spotkasz prowizję za udzielenie pożyczki, opłatę przygotowawczą, opłatę za obsługę pożyczki w domu oraz koszty ubezpieczenia lub innych usług dodatkowych sprzedawanych razem z pożyczką. Wszystkie te pozycje sumuje się i porównuje z jednym limitem z art. 36a. Najczęstsze pozycje, które znajdziesz w tabeli opłat i w formularzu informacyjnym, wymienia lista poniżej.
Odsetki kapitałowe nie wchodzą do tej sumy i mają osobny limit z Kodeksu cywilnego: 14,5% w skali roku. Koszty związane z zaległością, takie jak odsetki za opóźnienie i opłaty za monity, podlegają dodatkowo pułapowi z art. 33a ustawy: łącznie nie mogą przekroczyć kwoty maksymalnych odsetek za opóźnienie, czyli 18,5% rocznie od zaległej kwoty.
- prowizja za udzielenie pożyczki
- opłata przygotowawcza lub administracyjna
- opłata za obsługę domową i wizyty przedstawiciela
- koszt ubezpieczenia sprzedawanego razem z pożyczką
- opłaty za usługi dodatkowe powiązane z umową
Opłata przygotowawcza i prowizja: czym się różnią
Prowizja to wynagrodzenie firmy za udzielenie pożyczki, zwykle liczone procentowo od kwoty. Opłata przygotowawcza to z nazwy koszt rozpatrzenia wniosku i przygotowania umowy, często w stałej kwocie. Ustawa nie definiuje żadnej z tych nazw i nie traktuje ich inaczej: obie są pozaodsetkowymi kosztami kredytu i obie mieszczą się w tym samym limicie.
Rozbicie kosztu na kilka pozycji nie pozwala ominąć przepisów. Jeśli pożyczka 2000 zł na 30 dni ma prowizję 150 zł, opłatę przygotowawczą 50 zł i wymagane ubezpieczenie za 40 zł, suma kosztów pozaodsetkowych wynosi 240 zł. Przekracza więc limit 216,44 zł o 23,56 zł, a ta nadwyżka nie należy się pożyczkodawcy (art. 36a ust. 3).
Wszystkie opłaty firma musi wymienić przed zawarciem umowy w formularzu informacyjnym, a potem w umowie. Opłata, której nie ma w tych dokumentach, nie powinna pojawić się później w rozliczeniu. Jeśli ktoś żąda przelewu opłaty jeszcze przed wypłatą pożyczki, zanim cokolwiek wpłacisz, sprawdź, czy firma figuruje w rejestrze instytucji pożyczkowych prowadzonym przez KNF.
Maksymalne koszty pozaodsetkowe: wzór z art. 36a
Dla pożyczek o okresie spłaty nie krótszym niż 30 dni maksymalną wysokość pozaodsetkowych kosztów kredytu (MPKK) liczy się według wzoru MPKK = (K x 10%) + (K x n/R x 10%). K oznacza całkowitą kwotę kredytu, czyli pieniądze udostępnione Ci bez kredytowanych kosztów, n to okres spłaty w dniach, a R liczba dni w roku.
Pierwsza część wzoru to stałe 10% kwoty, niezależne od długości umowy. Druga rośnie z każdym dniem i za pełny rok dodaje kolejne 10%. Pożyczka na 12 miesięcy może więc kosztować w opłatach maksymalnie 20% kwoty, na 24 miesiące 30%, a na 36 miesięcy 40%. Te proporcje są takie same niezależnie od kwoty pożyczki.
Nad wzorem jest twardy sufit z art. 36a ust. 2: pozaodsetkowe koszty kredytu nie mogą być wyższe niż 45% całkowitej kwoty kredytu. Wzór dochodzi do tej granicy przy okresie 3,5 roku. Przy pożyczce 10 000 zł na 48 miesięcy formuła daje 5000 zł, ale firma może pobrać najwyżej 4500 zł.
Zasada 5% dla pożyczek na mniej niż 30 dni
Chwilówki na 7, 14 czy 21 dni mają osobny, prostszy limit z art. 36a ust. 1a: MPKK = K x 5%. Nie ma tu składnika zależnego od liczby dni, więc pożyczka na 5 dni i pożyczka na 29 dni mają ten sam pułap kosztów pozaodsetkowych.
Na granicy 30 dni limit rośnie skokowo. Dla 2000 zł na 29 dni to 100 zł, a na 30 dni już 216,44 zł, bo od tego progu stosuje się pełny wzór ze stałym składnikiem 10%. Przy krótkich pożyczkach sprawdź więc, na ile dni jest umowa, zanim porównasz koszty dwóch ofert.
Tabela zbiera przykłady dla obu wzorów, od krótkiej chwilówki po pożyczkę ratalną na cztery lata. Kwoty to górna granica kosztów pozaodsetkowych: firma może pobrać mniej, a do wyniku dochodzą jeszcze odsetki, na przykład około 11,12 zł od 2000 zł na 14 dni i około 23,84 zł od 2000 zł na 30 dni.
| Kwota i okres | Wyliczenie | MPKK | Część kwoty |
|---|---|---|---|
| 1000 zł na 14 dni | 1000 x 5% | 50 zł | 5% |
| 2000 zł na 14 dni | 2000 x 5% | 100 zł | 5% |
| 2000 zł na 29 dni | 2000 x 5% | 100 zł | 5% |
| 2000 zł na 30 dni | 200 + 2000 x 30/365 x 10% | 216,44 zł | 10,82% |
| 10 000 zł na 12 mies. | 1000 + 10 000 x 365/365 x 10% | 2000 zł | 20% |
| 10 000 zł na 36 mies. | 1000 + 10 000 x 3 x 10% | 4000 zł | 40% |
| 10 000 zł na 48 mies. | wzór daje 5000 zł, obowiązuje sufit 45% | 4500 zł | 45% |
Prolongata i kolejna pożyczka w ciągu 120 dni: jak liczy się limit
Przepisy zamykają dwie popularne furtki. Pierwsza to odroczenie spłaty. Jeśli spłata zostaje odroczona w ciągu 120 dni od wypłaty pożyczki, limit liczy się od kwoty pierwotnie wypłaconej, a wszystkie opłaty za odroczenie naliczone w tym okresie dolicza się do kosztów pozaodsetkowych tej samej pożyczki (art. 36b).
Druga furtka to kolejne pożyczki dla osoby, która nie spłaciła poprzedniej. Gdy ta sama firma lub podmiot z nią powiązany udziela Ci kolejnych pożyczek w ciągu 120 dni od wypłaty pierwszej, a pierwsza nie jest w pełni spłacona, limit liczy się od kwoty pierwszej pożyczki, a koszty pozaodsetkowe wszystkich tych pożyczek sumuje się (art. 36c).
Te przepisy ograniczają koszt, ale nie usuwają długu ani nie skracają czasu jego spłaty. Każde przesunięcie terminu czy nowa pożyczka na spłatę starej wydłuża zadłużenie. Jeśli brakuje Ci pieniędzy na spłatę, zapytaj firmę o rozłożenie zaległości na raty, zaproponuj ugodę albo skorzystaj z bezpłatnej porady w punkcie nieodpłatnej pomocy prawnej.
Co zrobić, gdy koszty pozaodsetkowe przekraczają limit
Policz limit dla swojej umowy i porównaj go z sumą wszystkich opłat z formularza informacyjnego i umowy. Nadwyżka ponad MPKK lub ponad 45% kwoty kredytu nie należy się pożyczkodawcy na podstawie art. 36a ust. 3, więc możesz żądać jej zwrotu albo zaliczenia na poczet spłaty. Zacznij od reklamacji, na którą firma ma 30 dni.
Naruszenie art. 36a-36c uprawnia też do sankcji kredytu darmowego z art. 45. Po złożeniu pisemnego oświadczenia oddajesz wtedy tylko pożyczony kapitał, bez odsetek i innych kosztów, w terminach z umowy. Masz na to rok od dnia wykonania umowy. Jeśli firma odmówi, możesz skorzystać z bezpłatnego postępowania interwencyjnego u Rzecznika Finansowego.
Rażące przypadki są przestępstwem. Art. 304 § 2 Kodeksu karnego przewiduje karę od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności za żądanie od osoby fizycznej, w związku z pożyczką niezwiązaną z jej działalnością gospodarczą, kosztów innych niż odsetki w kwocie co najmniej dwukrotnie przekraczającej ustawowy limit.
Najczęstsze pytania
Ile wynoszą maksymalne koszty pozaodsetkowe pożyczki 1000 zł?
To zależy od okresu spłaty. Przy okresie krótszym niż 30 dni limit to 5%, czyli 50 zł. Na 30 dni to 100 zł plus 1000 x 30/365 x 10%, łącznie 108,22 zł. Na rok to 200 zł. Do tych kwot dochodzą odsetki, maksymalnie 14,5% w skali roku.
Czy ubezpieczenie pożyczki wlicza się do kosztów pozaodsetkowych?
Tak, jeśli płacisz je w związku z umową pożyczki. Definicja z art. 5 pkt 6a ustawy o kredycie konsumenckim obejmuje wszystkie koszty ponoszone w związku z umową poza odsetkami. Firma nie może więc ominąć limitu, przenosząc część ceny pożyczki do składki ubezpieczeniowej lub opłaty za usługę dodatkową.
Czy opłata przygotowawcza jest legalna?
Tak, pod warunkiem że razem z prowizją i innymi opłatami mieści się w limicie z art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim i jest wskazana w formularzu informacyjnym oraz w umowie. Ustawa nie zakazuje żadnej konkretnej nazwy opłaty, tylko ogranicza łączną sumę wszystkich kosztów poza odsetkami.
Czy przy wcześniejszej spłacie odzyskam część prowizji?
Tak. Art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim nakazuje obniżyć całkowity koszt kredytu o koszty dotyczące okresu, o który skrócono umowę, także te zapłacone z góry. Obejmuje to prowizję i opłatę przygotowawczą, co potwierdził TSUE w wyroku Lexitor (C-383/18) z 11 września 2019 r.
Czy limit 45% dotyczy też chwilówek?
Formalnie tak, ale przy krótkich pożyczkach nie ma praktycznego znaczenia. Chwilówka na mniej niż 30 dni ma limit 5% kwoty, a na 30 dni około 10,8%. Pułap 45% zaczyna ograniczać koszty dopiero przy okresie spłaty dłuższym niż 3,5 roku, czyli w długich pożyczkach ratalnych.
Do jakich produktów nie stosuje się limitu kosztów pozaodsetkowych?
Art. 36d wyłącza limity z art. 36a-36c dla kredytu w rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym prowadzonym przez bank lub SKOK oraz dla umowy o kartę kredytową, gdy kredytodawca jest jednocześnie wydawcą karty. Chwilówki i pożyczki ratalne udzielane przez instytucje pożyczkowe podlegają tym limitom.
Źródła
- Ustawa o kredycie konsumenckim, art. 5 pkt 6a, art. 36a-36d, 45 i 49 · ISAP
- Tekst jednolity ustawy o kredycie konsumenckim (Dz.U. 2025 poz. 1362) · eli.gov.pl
- Ustawa z 6.10.2022 o zmianie ustaw w celu przeciwdziałania lichwie · ISAP
- Kodeks karny, art. 304 (lichwa) · ISAP
- Rzecznik Finansowy: wniosek o interwencję · Rzecznik Finansowy