chwilo.pl › Poradnik › Ustawa antylichwiarska: jakie masz prawa, pożyczając w 2026 roku

Ustawa antylichwiarska: jakie masz prawa, pożyczając w 2026 roku

Ustawa antylichwiarska to nowelizacja z 6 października 2022 roku, która zmieniła limity kosztów pożyczek konsumenckich i objęła firmy pożyczkowe nadzorem KNF.

Aktualizacja 15 września 2026
8 min czytania
Redakcja chwilo.pl
Jak pracujemy

Dziś koszty pozaodsetkowe mogą wynieść najwyżej 10% kwoty plus 10% w skali roku, przy spłacie w mniej niż 30 dni tylko 5% kwoty, i nigdy więcej niż 45% kwoty pożyczki. Odsetki są ograniczone do 14,5% rocznie, a za opóźnienie do 18,5%. Nowe limity kosztów obowiązują od 18 grudnia 2022 roku, nadzór KNF nad instytucjami pożyczkowymi od 1 stycznia 2024 roku. Masz też 14 dni na odstąpienie od umowy i prawo do obniżenia kosztów przy wcześniejszej spłacie.

45%maksymalne koszty pozaodsetkowe kwoty pożyczki

120 dniokres, w którym przedłużenia liczą się do jednego limitu

14 dnina odstąpienie od umowy bez podania przyczyny

W skrócie

Maksymalne koszty pozaodsetkowe pożyczki na co najmniej 30 dni liczy się wzorem MPKK = (K × 10%) + (K × n/R × 10%), a przy okresie krótszym niż 30 dni wynoszą 5% kwoty (art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim).
Niezależnie od okresu umowy koszty pozaodsetkowe nie mogą przekroczyć 45% całkowitej kwoty kredytu, a część kosztów ponad limit nie należy się pożyczkodawcy.
Koszty odroczenia spłaty w ciągu 120 dni od wypłaty oraz kolejnych pożyczek od tej samej firmy przed spłatą pierwszej sumuje się i porównuje z limitem liczonym od pierwszej kwoty (art. 36b i 36c).
Od 1 stycznia 2024 roku instytucje pożyczkowe podlegają nadzorowi KNF, muszą być wpisane do rejestru instytucji pożyczkowych i mieć co najmniej 1 000 000 zł kapitału zakładowego.
Naruszenie limitów z art. 33a lub 36a-36c daje prawo do sankcji kredytu darmowego: po pisemnym oświadczeniu oddajesz sam kapitał, a uprawnienie wygasa rok po wykonaniu umowy (art. 45).

Co to jest ustawa antylichwiarska i od kiedy obowiązuje

Ustawą antylichwiarską nazywa się ustawę z 6 października 2022 roku o zmianie ustaw w celu przeciwdziałania lichwie, opublikowaną w Dzienniku Ustaw z 2022 roku pod pozycją 2339. Zmieniła ona między innymi Kodeks cywilny i ustawę o kredycie konsumenckim, w tym wzór limitu kosztów pozaodsetkowych w art. 36a oraz wymogi i nadzór wobec instytucji pożyczkowych. Część przepisów zaczęła obowiązywać 30 dni po ogłoszeniu, reszta po 6 miesiącach, a nadzór KNF od początku 2024 roku.

Ustawa nie zakazuje drogich pożyczek jako takich. Wyznacza twardy sufit kosztów, który obowiązuje umowy o kredyt konsumencki, i daje KNF narzędzia do kontrolowania firm pożyczkowych. W praktyce oznacza to, że maksymalny koszt legalnej chwilówki możesz policzyć sam, zanim podpiszesz umowę, i od razu zobaczyć, czy oferta mieści się w prawie.

18 grudnia 2022 roku: nowe limity kosztów pozaodsetkowych w ustawie o kredycie konsumenckim.
18 maja 2023 roku: pozostałe przepisy ustawy, z wyjątkiem nadzoru.
1 stycznia 2024 roku: nadzór KNF nad instytucjami pożyczkowymi; firmy niespełniające nowych wymogów podlegały wykreśleniu z rejestru.

Limity kosztów pożyczki w 2026 roku: wzory i przykłady

Najważniejszy jest art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim. Koszty pozaodsetkowe to według art. 5 pkt 6a wszystkie koszty ponoszone w związku z umową poza odsetkami, na przykład prowizje, opłaty przygotowawcze, opłaty za obsługę i ubezpieczenia. Przy okresie spłaty co najmniej 30 dni ich maksimum liczy się wzorem MPKK = (K × 10%) + (K × n/R × 10%), gdzie K to całkowita kwota kredytu, n okres spłaty w dniach, a R liczba dni w roku. Przy okresie krótszym niż 30 dni MPKK to K × 5%.

Nad wzorem jest drugi, stały pułap: koszty pozaodsetkowe nie mogą przekroczyć 45% całkowitej kwoty kredytu. Dla 10 000 zł na 36 miesięcy wzór daje 4000 zł, czyli mieści się w pułapie, ale dla 48 miesięcy dałby 5000 zł, więc obowiązuje 4500 zł. Część kosztów ponad limit nie należy się pożyczkodawcy (art. 36a ust. 3). Odsetki ogranicza osobno Kodeks cywilny: do 14,5% w skali roku, a za opóźnienie do 18,5%.

Limity przy stopie referencyjnej NBP 3,75%; K to całkowita kwota kredytu
Limit	Zasada	Podstawa prawna	Przykład
Koszty pozaodsetkowe, okres co najmniej 30 dni	(K × 10%) + (K × n/R × 10%)	art. 36a ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim	10 000 zł na 12 mies.: 2000 zł
Koszty pozaodsetkowe, okres krótszy niż 30 dni	K × 5%	art. 36a ust. 1a	2000 zł na 14 dni: 100 zł
Górny pułap kosztów pozaodsetkowych	45% całkowitej kwoty kredytu	art. 36a ust. 2	10 000 zł na 48 mies.: 4500 zł zamiast 5000 zł
Odsetki maksymalne	2 × odsetki ustawowe, dziś 14,5% rocznie	art. 359 § 2¹ Kodeksu cywilnego	2000 zł na 30 dni: ok. 23,84 zł
Koszty opóźnienia	opłaty i odsetki łącznie do 2 × odsetki ustawowe za opóźnienie, dziś 18,5% rocznie	art. 481 § 2¹ k.c., art. 33a ustawy	2000 zł zaległości przez 30 dni: ok. 30,41 zł

Przedłużenie i kolejna pożyczka: co oznacza zasada 120 dni

Limit z art. 36a łatwo byłoby obejść, gdyby każde przedłużenie terminu albo nowa pożyczka na spłatę starej liczyły się osobno. Dlatego art. 36b stanowi, że gdy spłatę odroczono w okresie 120 dni od wypłaty, limit liczy się od kwoty pierwotnej pożyczki, a wszystkie koszty i opłaty za odroczenie naliczone w tych 120 dniach dolicza się do kosztów pozaodsetkowych. Opłata za przedłużenie nie tworzy więc nowego, osobnego limitu.

Art. 36c dotyczy kolejnych pożyczek. Jeśli ten sam pożyczkodawca albo podmiot z nim powiązany udzieli Ci następnej pożyczki w ciągu 120 dni od wypłaty pierwszej, a pierwsza nie jest w pełni spłacona, limit liczy się od kwoty pierwszej pożyczki, a koszty pozaodsetkowe wszystkich pożyczek z tego okresu sumuje się. Przepis uderza w tak zwane rolowanie, czyli branie nowej chwilówki na spłatę poprzedniej.

Po upływie 120 dni te zasady przestają działać, a każda nowa umowa podlega już własnemu limitowi z art. 36a. Dlatego wielokrotne przesuwanie terminu to prosta droga do spirali zadłużenia. Jeśli nie możesz spłacić w terminie, zapytaj o rozłożenie długu na raty albo ugodę, a przy sporze skorzystaj z bezpłatnej pomocy Rzecznika Finansowego.

Nadzór KNF: które firmy mogą legalnie pożyczać

Od 1 stycznia 2024 roku instytucje pożyczkowe podlegają nadzorowi Komisji Nadzoru Finansowego. Legalnie udzielać pożyczek konsumenckich jako instytucja pożyczkowa może tylko firma wpisana do rejestru instytucji pożyczkowych prowadzonego przez KNF. Firmy, które z tym dniem nie spełniły nowych wymogów ustawy, podlegały wykreśleniu z rejestru. Wymogi te zapisano w art. 59a ustawy o kredycie konsumenckim.

Przed podpisaniem umowy z nieznaną firmą sprawdź ją w rejestrze instytucji pożyczkowych i na liście ostrzeżeń publicznych KNF. Pożyczkodawca spoza rejestru nie podlega nadzorowi, a oferta z opłatą pobieraną przed wypłatą powinna być dla Ciebie sygnałem, żeby zrezygnować. Wszystkie firmy porównywane na chwilo.pl działają w ramach tego reżimu, a zasady ich doboru opisujemy na stronie o metodologii.

Forma prawna: spółka akcyjna albo spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z radą nadzorczą.
Kapitał zakładowy co najmniej 1 000 000 zł, pokryty wyłącznie wkładem pieniężnym, który nie może pochodzić z kredytu, pożyczki ani emisji obligacji.
Członkowie zarządu, rady nadzorczej i prokurenci bez prawomocnych skazań między innymi za przestępstwa przeciwko mieniu i obrotowi gospodarczemu.
Wpis do rejestru instytucji pożyczkowych prowadzonego przez KNF.

Twoje prawa przy pożyczce: odstąpienie, wcześniejsza spłata, sankcja, reklamacja

Limity kosztów to jedno. Ustawa o kredycie konsumenckim daje Ci też zestaw uprawnień, z których możesz skorzystać przy każdej chwilówce i pożyczce ratalnej. Każde z nich ma swój termin i procedurę, dlatego opisujemy je szczegółowo w osobnych poradnikach. Poniżej znajdziesz najważniejsze zasady w skrócie, z podstawą prawną.

Jeśli podejrzewasz, że umowa przekracza limity, policz maksymalny koszt ze wzoru i porównaj go z formularzem informacyjnym. Następnie złóż reklamację z wyliczeniem i żądaniem zwrotu nadwyżki albo oświadczenie o sankcji kredytu darmowego. Gdy firma odmówi, Rzecznik Finansowy prowadzi bezpłatne postępowanie interwencyjne, a spór możesz też skierować do sądu.

Odstąpienie od umowy: 14 dni od zawarcia bez podania przyczyny (art. 53); zwracasz kapitał z odsetkami za dni korzystania najpóźniej w 30 dni od oświadczenia, bez innych opłat (art. 54).
Wcześniejsza spłata: całkowity koszt maleje o koszty przypadające na skrócony okres, łącznie z prowizją (art. 49, wyrok TSUE w sprawie Lexitor z 11 września 2019 roku).
Sankcja kredytu darmowego: przy naruszeniu między innymi art. 33a lub 36a-36c oddajesz sam kapitał po pisemnym oświadczeniu; uprawnienie wygasa rok od wykonania umowy (art. 45).
Reklamacja: firma odpowiada w 30 dni, w szczególnie skomplikowanych sprawach do 60 dni; potem możesz złożyć wniosek do Rzecznika Finansowego.
UOKiK: zajmuje się praktykami naruszającymi zbiorowe interesy konsumentów, a nie indywidualnymi sporami.

Najczęstsze pytania

Co ogranicza ustawa antylichwiarska?

Przede wszystkim koszty pozaodsetkowe pożyczek: najwyżej 10% kwoty plus 10% w skali roku, a przy spłacie w mniej niż 30 dni 5% kwoty, nigdy więcej niż 45% kwoty. Razem z limitem odsetek z Kodeksu cywilnego, dziś 14,5% rocznie, wyznacza to maksymalny legalny koszt chwilówki. Ustawa objęła też instytucje pożyczkowe nadzorem KNF od 2024 roku.

Czy limity dotyczą także pożyczek ratalnych na kilka lat?

Tak. Art. 36a obejmuje umowy o kredyt konsumencki niezależnie od tego, czy spłacasz jednorazowo, czy w ratach. Przy długich umowach działa pułap 45%: dla 10 000 zł na 36 miesięcy koszty pozaodsetkowe mogą wynieść najwyżej 4000 zł, a na 48 miesięcy 4500 zł zamiast 5000 zł wynikających ze wzoru. Odsetki dochodzą osobno, maksymalnie 14,5% rocznie.

Jak sprawdzić, czy firma pożyczkowa jest legalna?

Sprawdź, czy figuruje w rejestrze instytucji pożyczkowych prowadzonym przez KNF i czy nie ma jej na liście ostrzeżeń publicznych KNF. Firma spoza rejestru nie może legalnie działać jako instytucja pożyczkowa. Dodatkowe sygnały ostrzegawcze to opłata pobierana przed wypłatą pożyczki, brak formularza informacyjnego i kontakt wyłącznie przez komunikator.

Czy firma może obejść limit, dodając ubezpieczenie albo usługę dodatkową?

Nie. Koszty pozaodsetkowe to według ustawy wszystkie koszty ponoszone w związku z umową poza odsetkami, więc wliczają się do nich także opłaty i ubezpieczenia związane z pożyczką. Część ponad limit z art. 36a nie należy się pożyczkodawcy, a naruszenie limitu otwiera drogę do sankcji kredytu darmowego, czyli zwrotu samego kapitału bez odsetek i innych kosztów.

Czy mogę oddać chwilówkę wcześniej i zapłacić mniej?

Tak. Przy wcześniejszej spłacie całości lub części pożyczki całkowity koszt maleje o koszty dotyczące okresu, o który skrócono umowę, nawet jeśli zostały już zapłacone (art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim). Dotyczy to także prowizji, co potwierdził TSUE w sprawie Lexitor. Jeśli firma nie rozliczy kosztów, złóż reklamację z powołaniem na ten przepis.

Gdzie się poskarżyć na firmę pożyczkową?

Najpierw złóż reklamację w firmie: odpowiedź powinna przyjść w 30 dni, a w szczególnie skomplikowanych sprawach najpóźniej w 60 dni. Jeśli jest odmowna, bezpłatnie pomoże Rzecznik Finansowy w postępowaniu interwencyjnym. Praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów zgłaszaj do UOKiK, a działalność firmy spoza rejestru do KNF. Umowę możesz też zakwestionować w sądzie.