Upadłość konsumencka 2026: kto może ją ogłosić, ile kosztuje i jak złożyć wniosek
Upadłość konsumencka to postępowanie sądowe dla osoby, która nie prowadzi firmy i nie jest w stanie spłacać wymagalnych długów: syndyk sprzedaje majątek, sąd ustala plan spłaty zwykle na nie dłużej niż 36 miesięcy, a po jego wykonaniu pozostałe zobowiązania są umarzane.
Wniosek składasz na urzędowym formularzu, najczęściej przez Krajowy Rejestr Zadłużonych, a opłata sądowa wynosi 30 zł. Od 24 marca 2020 roku wina w powstaniu długów nie jest już powodem oddalenia wniosku, ale wpływa na długość planu spłaty, który może wtedy trwać do 84 miesięcy. Alimentów, grzywien ani długów celowo zatajonych upadłość nie umarza.
W skrócie
- Upadłość konsumencką może ogłosić osoba fizyczna nieprowadząca działalności gospodarczej, która jest niewypłacalna; niewypłacalność domniemywa się, gdy opóźnienie w spłacie przekracza 3 miesiące.
- Opłata od wniosku wynosi 30 zł, a gdy majątek nie wystarcza na koszty postępowania, tymczasowo pokrywa je Skarb Państwa.
- Plan spłaty trwa maksymalnie 36 miesięcy, a jeśli sąd ustali, że do niewypłacalności doszło umyślnie lub przez rażące niedbalstwo, od 36 do 84 miesięcy.
- Z dniem ogłoszenia upadłości egzekucje komornicze skierowane do majątku są zawieszane, a po uprawomocnieniu się postanowienia umarzane z mocy prawa.
- Umorzeniu nie podlegają między innymi alimenty, grzywny, obowiązek naprawienia szkody z przestępstwa oraz długi umyślnie pominięte we wniosku, jeśli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu.
Kto może ogłosić upadłość konsumencką i kiedy to ma sens?
Przepisy o upadłości konsumenckiej (art. 491¹ i następne Prawa upadłościowego) dotyczą osób fizycznych, które nie prowadzą działalności gospodarczej. Warunkiem jest niewypłacalność, czyli utrata zdolności do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych (art. 11). Ustawa domniemywa ją, gdy opóźnienie w spłacie przekracza trzy miesiące. Nie musisz mieć wielu wierzycieli: postępowanie prowadzi się także wtedy, gdy cały dług jest wobec jednej firmy.
Od 24 marca 2020 roku to, że długi powstały z Twojej winy, nie blokuje ogłoszenia upadłości. Wina ma znaczenie później. Jeśli sąd uzna, że do niewypłacalności doszło umyślnie lub przez rażące niedbalstwo, plan spłaty potrwa od 36 do 84 miesięcy. Gdy niewypłacalność była celowa, na przykład przez trwonienie majątku lub świadome niepłacenie rat, albo gdy w ciągu 10 lat umorzono Ci już długi w innej upadłości, sąd może odmówić umorzenia, chyba że przemawiają za nim względy słuszności lub humanitarne (art. 491¹⁴a).
Upadłość ma sens, gdy suma długów trwale przekracza Twoje możliwości: każdą ratę spłacasz kolejną pożyczką, a pensję zajmuje komornik. Przy kilku chwilówkach i stałym dochodzie często szybciej i taniej wychodzi ugoda lub rozłożenie zaległości na raty. Upadłość oznacza bowiem sprzedaż majątku, publiczne obwieszczenia i nawet kilka lat planu spłaty pod kontrolą sądu.
Wniosek o upadłość konsumencką: jak go złożyć
Wniosek o ogłoszenie upadłości składasz na urzędowym formularzu do sądu upadłościowego, czyli sądu rejonowego (gospodarczego) właściwego dla miejsca, w którym zwykle przebywasz (art. 18 i 19). Standardowa droga to Krajowy Rejestr Zadłużonych: zakładasz konto w Portalu Rejestrów Sądowych (prs.ms.gov.pl), wypełniasz formularz w systemie i podpisujesz go podpisem zaufanym, osobistym albo kwalifikowanym (art. 216a). Opłatę 30 zł uiszczasz razem z wnioskiem.
Konto w systemie nie jest jednak obowiązkowe. Art. 491² ust. 3 Prawa upadłościowego odsyła do art. 216aa, dlatego dłużnik może złożyć wniosek z pominięciem systemu teleinformatycznego, w postaci papierowej, pod warunkiem że użyje urzędowego formularza. Konto w KRZ i tak ułatwia później śledzenie akt i korespondencji z syndykiem, więc warto je założyć, jeśli masz profil zaufany lub e-dowód.
Wniosek musi być kompletny i prawdziwy. Jeśli okaże się, że dane są niezgodne z prawdą lub niepełne w istotnym zakresie, sąd umarza postępowanie (art. 491¹⁰ ust. 2a), a za szkodę wyrządzoną nieprawdziwym oświadczeniem odpowiadasz (art. 491² ust. 5b). Przygotuj więc dokumenty przed wypełnieniem formularza. We wniosku podajesz między innymi:
- imię, nazwisko, adres i PESEL oraz NIP, jeśli był nadany w ciągu ostatnich 10 lat
- aktualny i zupełny wykaz majątku z szacunkową wyceną oraz miejsce, w którym się znajduje
- spis wierzycieli z adresami, kwotami i terminami zapłaty, a osobno długi, które kwestionujesz
- przychody i koszty utrzymania Twoje oraz osób na Twoim utrzymaniu z ostatnich 6 miesięcy
- czynności z ostatnich 12 miesięcy dotyczące nieruchomości, akcji i udziałów oraz rzeczy lub praw wartych ponad 10 000 zł
- oświadczenie o prawdziwości danych zawartych we wniosku
Upadłość konsumencka: ile kosztuje?
Sama opłata sądowa jest niska: od wniosku osoby fizycznej nieprowadzącej działalności pobiera się opłatę podstawową, która wynosi 30 zł (art. 76a w związku z art. 14 ust. 3 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Większym kosztem jest samo postępowanie, przede wszystkim wynagrodzenie syndyka. Sąd ustala je w granicach od jednej czwartej do dwukrotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw, a w szczególnie uzasadnionych przypadkach do czterokrotności (art. 491⁹).
Brak pieniędzy nie zamyka drogi do upadłości. Jeśli majątek nie wystarcza na koszty albo brakuje płynnych środków, koszty tymczasowo pokrywa Skarb Państwa, a syndyk dostaje zaliczkę (art. 491⁷). Sąd co do zasady uwzględnia te koszty później w planie spłaty, chyba że Twoje możliwości zarobkowe i potrzeby utrzymania rodziny na to nie pozwalają. Pełnomocnik nie jest wymagany, a bezpłatnie o formularzu porozmawiasz w punkcie nieodpłatnej pomocy prawnej.
| Element | Ile wynosi | Podstawa prawna |
|---|---|---|
| Opłata od wniosku | 30 zł | art. 76a i 14 ust. 3 ustawy o kosztach sądowych |
| Wynagrodzenie syndyka | od 1/4 do 2 przeciętnych wynagrodzeń, wyjątkowo do 4 | art. 491⁹ Prawa upadłościowego |
| Koszty przy braku majątku | tymczasowo Skarb Państwa | art. 491⁷ |
| Zgłaszanie wierzytelności | 30 dni od obwieszczenia w KRZ | art. 491⁵ ust. 1 pkt 3 |
| Plan spłaty | do 36 mies., przy winie umyślnej lub rażącym niedbalstwie 36-84 mies. | art. 491¹⁵ |
Upadłość konsumencka konsekwencje: majątek, mieszkanie i małżonek
Z dniem ogłoszenia upadłości Twój majątek staje się masą upadłości, którą zarządza i sprzedaje syndyk. Do masy nie wchodzą rzeczy wyłączone spod egzekucji, część wynagrodzenia wolna od zajęcia oraz część dochodu równa 150% kryterium dochodowego z ustawy o pomocy społecznej. Gdy masz kogoś na utrzymaniu, liczy się 150% kryterium na osobę w rodzinie pomnożone przez liczbę osób (art. 63). Sędzia-komisarz może tę kwotę ustalić inaczej, na przykład ze względu na stan zdrowia.
Mieszkanie lub dom, w którym mieszkasz, co do zasady też trafia do sprzedaży. Jeśli potrzebujesz lokalu dla siebie i rodziny, na Twój wniosek z ceny sprzedaży wydziela się kwotę równą przeciętnemu czynszowi najmu w tej samej lub sąsiedniej miejscowości za 12-24 miesiące (art. 342a). Nieruchomość można próbować zachować przez układ z wierzycielami, który w takim przypadku może trwać dłużej niż pięć lat (art. 491³³).
Ogłoszenie upadłości jednego z małżonków oznacza rozdzielność majątkową z mocy prawa, a majątek wspólny wchodzi do masy upadłości (art. 124). Egzekucje komornicze skierowane do majątku zostają zawieszone i po uprawomocnieniu się postanowienia umorzone, a nowych nie można wszcząć (art. 146). Postanowienie o ogłoszeniu upadłości jest obwieszczane w Krajowym Rejestrze Zadłużonych, więc informacja o nim jest publiczna.
Plan spłaty i umorzenie długów: jak to działa?
Po sprzedaży majątku i upływie terminu na zgłoszenia syndyk przedstawia projekt planu spłaty. Sąd bierze pod uwagę Twoje możliwości zarobkowe, koszty utrzymania rodziny i potrzeby mieszkaniowe (art. 491¹⁵ ust. 4). Plan trwa najwyżej 36 miesięcy, a przy winie umyślnej lub rażącym niedbalstwie od 36 do 84. Gdy spłacasz w nim co najmniej 70% długów, nie może przekroczyć roku, a przy 50% dwóch lat. Wlicza się do niego czas od upływu 6 miesięcy od ogłoszenia upadłości.
W trakcie planu nie możesz dokonywać czynności, które pogorszyłyby zdolność spłaty, a do końca kwietnia każdego roku składasz sądowi sprawozdanie z dochodami i kopią zeznania podatkowego (art. 491¹⁸). Egzekucji długów sprzed planu nie można w tym czasie wszcząć. Jeśli nie dajesz rady, sąd na Twój wniosek może zmienić plan i wydłużyć go o maksymalnie 18 miesięcy, a gdy niemożność spłaty jest trwała i od Ciebie niezależna, uchylić plan i umorzyć resztę (art. 491¹⁹).
Gdy Twoja sytuacja w oczywisty sposób wskazuje na trwałą niezdolność do jakichkolwiek spłat, sąd umarza długi bez planu (art. 491¹⁶). Jeśli niezdolność nie jest trwała, umorzenie jest warunkowe: przez pięć lat składasz coroczne sprawozdania, a Ty lub wierzyciel możecie wnioskować o ustalenie planu. Niewykonywanie planu albo zatajanie dochodów prowadzi do jego uchylenia i wtedy długi nie są umarzane. Po wykonaniu planu umorzeniu nie podlegają:
- alimenty oraz renty z tytułu odszkodowania za chorobę, niezdolność do pracy, kalectwo lub śmierć
- grzywny orzeczone przez sąd oraz nawiązki i świadczenia pieniężne orzeczone jako środek karny
- obowiązek naprawienia szkody i zadośćuczynienia, w tym szkody wynikającej z przestępstwa lub wykroczenia
- długi, które umyślnie zatajono, jeśli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu
Upadłość konsumencka czy ugoda przy długach z chwilówek?
Przy chwilówkach najpierw sprawdź, czy wszystkie roszczenia są zasadne. Koszty ponad ustawowe limity, braki w umowie albo przedawnienie mogą zmniejszyć dług bez sądu upadłościowego. Firmy pożyczkowe często zgadzają się też na rozłożenie zaległości na raty, zwłaszcza zanim sprawa trafi do komornika. Jeśli suma rat mieści się w Twoim budżecie, ugoda zwykle kończy sprawę szybciej niż upadłość i bez sprzedaży majątku.
Upadłość jest rozwiązaniem, gdy nawet po negocjacjach długi rosną szybciej, niż możesz je spłacać. Pamiętaj, że plan spłaty nie zwalnia poręczyciela ani współdłużnika z odpowiedzialności wobec wierzyciela (art. 491¹⁵ ust. 5). Nie zaciągaj nowych pożyczek tuż przed wnioskiem: pożyczanie bez realnej możliwości spłaty sąd może ocenić jako rażące niedbalstwo, a to wydłuża plan nawet do 84 miesięcy. Przed decyzją skorzystaj z bezpłatnej porady prawnej.
Najczęstsze pytania
Ile kosztuje upadłość konsumencka w 2026 roku?
Opłata sądowa od wniosku wynosi 30 zł. Koszty postępowania, głównie wynagrodzenie syndyka, sąd ustala w granicach od jednej czwartej do dwukrotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, wyjątkowo do czterokrotności. Gdy nie masz majątku, koszty tymczasowo pokrywa Skarb Państwa, a potem zwykle trafiają do planu spłaty. Honorarium prawnika płacisz tylko wtedy, gdy zdecydujesz się na pełnomocnika.
Czy mogę ogłosić upadłość konsumencką, jeśli długi powstały z mojej winy?
Tak. Od 24 marca 2020 roku wina nie jest przeszkodą w ogłoszeniu upadłości. Sąd ocenia ją przy ustalaniu planu spłaty: przy umyślnym działaniu lub rażącym niedbalstwie plan trwa od 36 do 84 miesięcy. Umorzenia sąd może odmówić, gdy niewypłacalność była celowa albo gdy w ciągu 10 lat umorzono Ci już długi w upadłości, chyba że przemawiają za tym względy słuszności.
Czy po ogłoszeniu upadłości konsumenckiej stracę mieszkanie?
Mieszkanie lub dom należący do Ciebie wchodzi do masy upadłości i co do zasady jest sprzedawany. Jeśli potrzebujesz lokalu dla siebie i rodziny, na Twój wniosek z ceny sprzedaży wydziela się kwotę odpowiadającą przeciętnemu czynszowi najmu za 12-24 miesiące. Alternatywą jest układ z wierzycielami, który może przewidywać zachowanie nieruchomości i trwać dłużej niż pięć lat.
Czy upadłość konsumencka zatrzyma komornika?
Tak, w zakresie majątku wchodzącego do masy upadłości. Egzekucje wszczęte wcześniej są zawieszane z dniem ogłoszenia upadłości i umarzane z mocy prawa po uprawomocnieniu się postanowienia, a nowych nie można skierować do tego majątku. W czasie planu spłaty egzekucja długów sprzed planu także jest niedopuszczalna, z wyjątkiem zobowiązań, których nie umarza się, takich jak alimenty.
Upadłość konsumencka: czy wniosek można złożyć bez internetu?
Tak. Najczęściej wniosek składa się elektronicznie przez Krajowy Rejestr Zadłużonych, ale Prawo upadłościowe (art. 491² ust. 3 w związku z art. 216aa) pozwala dłużnikowi złożyć go z pominięciem systemu, w postaci papierowej na urzędowym formularzu. Opłata jest taka sama, 30 zł, a wniosek musi zawierać te same wykazy majątku, wierzycieli i dochodów.
Jak długo trwa plan spłaty w upadłości konsumenckiej?
Zasadniczo najwyżej 36 miesięcy, a jeśli sąd ustali, że niewypłacalność powstała umyślnie lub przez rażące niedbalstwo, od 36 do 84 miesięcy. Plan nie może przekroczyć roku, gdy spłacasz w nim co najmniej 70% długów, i dwóch lat przy co najmniej 50%. W razie kłopotów sąd może go wydłużyć o maksymalnie 18 miesięcy.
Źródła
- Prawo upadłościowe, t.j. Dz.U. 2026 poz. 913 (art. 11, 63, 124, 146, 342a, 491¹-491²¹) · ISAP
- Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, t.j. Dz.U. 2025 poz. 1228 (art. 14, 76a) · ISAP
- Ustawa z 30 sierpnia 2019 r. o zmianie ustawy Prawo upadłościowe (w życie od 24.03.2020) · ISAP
- Krajowy Rejestr Zadłużonych w Portalu Rejestrów Sądowych · Ministerstwo Sprawiedliwości
- Skorzystaj z nieodpłatnych porad prawnych, obywatelskich i mediacji · gov.pl